Atex - Strefy zagrożone wybuchem - Dyrektywa 94/9/EC

STREFY ZAGROŻONE WYBUCHEM DYREKTYWA 94/9/EC (ATEX)

Od 1 lipca 2003 roku wszystkie produkty wprowadzane do obrotu na terenie Unii Europejskiej i przeznaczone do stref zagrożonych wybuchem muszą spełniać wymagania dyrektywy 94/9/EC(ATEX).

Nowa dyrektywa dotyczy również komponentów nie elektrycznych, takich jak sterowanie pneumatyczne, dla których zatwierdzenie jest obligatoryjne.

Główne zmiany wprowadzone przez Dyrektywę 94/9/EC:

Włączenie urządzeń nie elektrycznych takich jak np. siłowniki pneumatyczne.
Każde urządzenie jest przypisane do kategorii i konkretnej atmosfery potencjalnie zagrożonej wybuchem.
Wszystkie urządzenia muszą być oznaczone znakiem CE.
Każde urządzenie dostarczone do strefy zagrożonej wybuchem musi zawierać instrukcję oraz deklarację zgodności.
Produkty przeznaczone do użycia w strefach o atmosferze wybuchowej spowodowanej obecnością powstałej z mieszaniny substancji łatwopalnych w postaci pyłu, zgodnie z dyrektywą należy traktować jako urządzenia przeznaczone do stref zagrożonych wybuchem z atmosferę gazową.

Atmosfera wybuchowa oznacza mieszaninę substancji łatwopalnych w postaci gazu, par, mgły lub pyłów z powietrzem, w warunkach atmosferycznych, w której po zapaleniu spalanie rozprzestrzenia się na całą niespaloną mieszaninę. Obecność substancji łatwopalnych może być ciągła lub przypadkowa.
Wybuch może nastąpić, gdy w atmosferze wybuchowej wystąpi jeden z wymienionych poniżej żródeł zapłonu.

Rodzaje żródeł zapłonu wg. normy EN 1127-1:

gorące powierzchnie;
płomienie i gorące gazy;
iskry wytworzone mechanicznie;
urządzenia elektryczne;
prądy elektryczne błądzące;
ochrona katodowa zabezpieczająca przed korozją;
elektryczność statyczna;
wyładowania atmosferyczne;
pola elektromagnetyczne w zakresie częstotliwości od 9 kHz do 300 GHz;
promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie częstotliwości od 300 GHz do 3 x 106 GHz lub w zakresie długości fali od 1000 µm do 0.1 µm (widmo optyczne);
promieniowanie jonizujące;
ultradęwięki;
sprężanie adiabatyczne;
fale uderzeniowe;
dopływy gazu;
reakcje chemiczne.

Wymienione zostały wyłącznie żródła zapłonu, które posiadają szczególne znaczenie w praktyce.
Produkty podlegają dopuszczeniu jeżli w tracie normalnej pracy lub awarii obecne jest jedno lub więcej źródeł zapłonu dla strefy potencjalnie zagrożonej wybuchem. Odpowiedzialność za prawidłową identyfikację strefy oraz dobór kategorii urządzenia ponosi zarówno podmiot instalujący jak i producent urządzenia. Wymaga to współpracy między stronami celem zapewnienia odpowiedniej kategorii zabezpieczeń odpowiadającej miejscu zastosowania i występowania zagrożenia.

Producent komponentów musi oznakować produkt zgodnie z specyfikacją dyrektywy 94/9/EC. Producent urządzenia musi zidentyfikować kategorię odpowiednią dla miejsca użytkowania oraz wybrać komponenty zgodne z dyrektywą 99/92/EC.

STOSOWANIE URZĄDZEŃ ELEKTRYCZNYCH I MECHANICZNYCH

Zgodnie z Dyrektywą 94/9/CE zarówno urządzenia elektryczne jak
i mechaniczne podlegają oznakowaniu. Należy podkreślić, że
urządzenie oznaczone najniższą kategorią definiuje oznaczenie
całego urządzenia.
Przykład: cewka oznaczona EX II 2, zawór EX II 3, zgodnie z Dyrektywą
urządzenie cewka+zawór można zastosować wyłącznie w kategorii 3 (strefy 2 lub 22).

GRUPY I KATEGORIE
Urządzenia przeznaczone do pracy w strefach zagrożonych wybuchem dzielone są na dwie grupy:

GRUPA I: urządzenia przeznaczone do stosowania w wyrobiskach podziemnych kopalń
i w częęciach instalacji powierzchniowych tych kopalń, narażonych na występowanie zagrożenia wybuchem metanu i/lub pyłu palnego;
GRUPA II: urządzenia przeznaczone do stosowania w innych gałęziach przemysłu, narażonych na występowanie atmosfer wybuchowych

URZĄDZENIA GRUPY I

Obecność atmosfery wybuchowej	Bez ograniczeń	Poniżej ustawionego limitu
KATEGORIA URZĄDZENIA ZGODNIE Z 94/9/EC	M1	M2

URZĄDZENIA GRUPY II

STREFY	0	20	1	21	2	22
TYP ATMOSFERY	G GAZ	D PYŁ	G GAZ	D PYŁ	G GAZ	D PYŁ
OBECNOŚĆ W ATMOSFERZE WYBUCHOWEJ	Ciągła (>1000 h/rok)*		Nie występuje w trakcie normalnego użytkowania (>10 <1000 h/rok)*		Obecność przypadkowa (>0,1<10 h/rok)*
Kategoria urządzenia zgodnie z Dyrektywą 94/9/EC	1		2		3

* - orientacyjnie

POWIĄZANIE POMIĘDZY STREFAMI A KATEGORIAMI ZGODNIE Z 94/9/EC.

STREFA 0/STREFA 20 => KATEGORIA 1:Urządzenia tej kategorii przeznaczone są do użytku w przestrzeniach potencjalnego wybuchu z powodu stałej, częstej lub długotrwałej obecności mieszaniny powietrza z gazami, parami, mgłami lub mieszaniny pyłowo-powietrznej.

STREFA 1/STREFA 21 => KATEGORIA 2: Urządzenia tej kategorii przeznaczone są do użytku w przestrzeniach, w których bardzo rzadko zachodzi prawdopodobieństwo istnienia przestrzeni zagrożonej wybuchem z powodu gazów, par, mgieł lub mieszanin pyłowo-powietrznych.

STREFA 2/STREFA 22 => KATEGORIA 3 : Urządzenia tej kategorii przeznaczone są do użytku w przestrzeniach, w których istnieje prawdopodobieństwo występowania przestrzeni zagrożonych wybuchem z powodu gazów, par, mgieł lub mieszanin pyłowo-powietrznych; jeżeli one rzeczywiście występują, to ma to miejsce bardzo rzadko i jedynie przez krótki okres.

SPOSÓB ODCZYTYWANIA OZNACZEŃ

RODZAJE ZRÓDEŁ ZAPŁONU I SPOSOBY OCHRONY

Symbol ochrony		STREFY						OPIS
Symbol ochrony		0	20	1	21	2	22	OPIS
c				X	X	X	X	Ochrona za pomocą bezpieczeństwa konstrukcyjnego (PrEN13463-5).
d				X	X	X	X	Ochrona za pomocą osłony ognioszczelnej
e				X	X	X	X	Ochrona za pomocą budowy wzmocnionej
i	ia	X	X	X	X	X	X	Ochrona za pomocą budowy wzmocnionej
i	ib			X	X	X	X	Ochrona za pomocą budowy wzmocnionej
m				X	X	X	X	Ochrona za pomocą obudowy hermetycznej
n						X	X	Ochrona za pomocą budowy przeciwwybuchowej Urządzenie elektryczne, w którym ze względów konstrukcyjnych i zasady działania nie powstają zjawiska mogące spowodować zapalenie mieszaniny wybuchowej. Urządzenia z zabezpieczeniami typu n dzieli się na podtypy: EExnA urządzenia nieiskrzące; EExnC - urządzenia nieiskrzące; EExnR - urządzenia w szczelnej obudowie ograniczającej wnikanie do niej, w określonym czasie mieszaniny wybuchowej, EExnL - urządzenia o ograniczonej energii; EExnP - urządzenia z uproszczonym układem przewietrzania.
o				X	X	X	X	Ochrona za pomocą osłony olejowej
p				X	X	X	X	Ochrona za pomocą obudowy ciśnieniowej (osłona gazowa z nadciśnieniem)
q				X	X	X	X	Ochrona za pomocą osłony piaskowej/proszkowej

KLASY TEMPERATUROWE
GRUPA I

Temperatura =150 °C lub =450 °C

GRUPA II

Klasy temperatur dla gazów (G)	Maksymalna temperatura powierzchni
T1	450° C
T2	300°C
T3	200°C
T4	135°C
T5	100°C
T6	85°C

UŻYTKOWNIK I DOSTAWCA: ZOBOWIĄZANIA I ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Zarówno użytkownik jak i dostawca zobowiązani są do współpracy i wymiany informacji wymaganych do zdefiniowania i doboru typu urządzeń, które mogą być użyte zgodnie z standardami bezpieczeństwa.

UŻYTKOWNIK : zobowiązany jest do przeprowadzenia analizy ryzyka (zgodnie z dyrektywą 99/92/EC) i zidentyfikowania strefy zagrożenia, w której zamawiany komponent będzie użytkowany.
Następnie musi poinformować DOSTAWCĘ, który zobowiązany jest do sprawdzenia czy dostarczany produkt może zostać zastosowany w zidentyfikowanej strefie oraz zweryfikować czy środowisko pracy jest zgodne z danymi technicznymi zamawianego produktu.

Ważnym jest także zapewnienie aby do dostarczanych produktów załączane były zawsze instrukcje użytkowania.